Anh / chị hãy viết một bài văn nghị luận ( khoảng 400 – 500 chữ) phân tích đánh giá về những điểm đặc sắc trong nghệ thuật kể chuyện của nhà văn Nam Cao trong truyện ngắn “ Cái chết của con mực” .
DÀN Ý CHI TIẾT
I.Mở bài
-Dẫn dắt
-Giới thiệu tác giả Nam Cao và truyện ngắn “ Cái chết của con Mực”
-Nêu vấn đề nghị luận : Một trong những điều là nên thành công của thiên truyện là nghệ thuật kể chuyện đặc sắc của Nam Cao.
II.Thân bài
1.Khái quát về tác giả , tác phẩm
-Nam Cao là một nhà văn lớn , cây bút hiện thực xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại . Có thể nói , trong dòng văn học hiện thực phê phán của những năm 1930-1945, Nam Cao là người đến sau . Ông chính là người tô những mảng vẽ cuối cùng cho bức tranh VHHTPP . Nhưng với quan niệm “ khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có” Nam Cao đã đem đến nhiều điều mới mẻ cho độc giả từ chính những đề tài không hề mới.Từ những chuyện nhỏ nhặt trong đời sống, “những truyệnkhông muốn viết” Nam Cao đã đặt ra những vấn đề có ý nghĩa nhân sinh sâu sắc.
-Truyện ngắn “ Cái chết của con Mực” in lần đàu trên tuần báo Tân văn Hà Nội năm 1940 là truyện ngắn hay với nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn , tiêu biểu cho phong cách truyện ngắn Nam Cao.
-Tóm tắt truyện
Truyện ngắn “Cái chết của con Mực” kể về số phận của một con chó, được mọi người gọi với tên là Mực. Chính vì có nhiều tật xấu trong người nên con chó này đã được người ta định ngày giết, nhưng may mắn thay có nhiều lí do nên ngày xử con Mực liên tục bị hoãn lại. Nhưng rồi ngày giết thịt cuối cùng cũng tới, người ta lấy con Mực ra giết thịt để ăn mừng sự trở về sau nhiều năm xa nhà của người con trai tên Du. Và rồi chính Du là người được giao việc giết thịt nó, là một người sở hữu lòng yêu thương con vật tình cảm của Du dành cho con Mực cũng vậy, nhưng vì muốn bản thân là một con người mạnh mẽ trong mắt mọi người, đặc biệt muốn có tinh thần như bao người xung quanh nên anh cũng đã đồng tình để giết Mực. Nhưng sau đó mực bị bắt giết anh lại hối hận và nghẹn ngào khóc.
2.Những đặc sắc trong nghệ thuật kể chuyện
*Tình huống truyện đơn giản mà có ý nghĩa sâu sắc
-Truyện ngắn xoay quanh tình huống cả nhà tìm cách bắt và giết con Mực và cuộc đấu tranh nội tâm giằng xé quyết liệt của nhân vật Du .
+Chỉ vì để xổng con chó và trước cái “tủm tỉm cười” của đứa em, Du đã quên luôn cái lòng yêu thương đối với con vật từng là bạn cũ của mình, để trở nên tức giận, tức giận vị tự ái, khi thấy mình yếu ớt hơn cả con Hoa, yếu ớt đến nỗi một con chó đã được úp sẵn mà cũng để sổng. Du giận con Mực, cho rằng chính vì nó mà mình bị người khác cười nhạo.
+ Khi con chó không chịu ăn cơm mà giật mình bỏ chạy, trong lòng Du dấy lên những cảm xúc phức tạp: thương, hối hận hay là thẹn. Du vẫn thương con chó tội nghiệp, hối hận vì hành động vào hùa giết nó hôm trước đã để lại trong trí nhớ của nó một kí ức hãi hùng. Nhưng Du vẫn thẹn, thẹn vì đã để sổng con chó, và mỗi lần nhìn thấy con chó, cái sự vụng về hôm trước của Du lại hiện về. Có thể thấy, Du là một người không có chính kiến, lòng nhân trong anh không đủ mạnh để mà lấn át cái tự ái nhỏ nhen của bản thân, chứ chưa nói gì đến việc đủ sức mạnh để lên tiếng bảo vệ con Mực, khuyên nhủ hay cấm mọi người giết con Mực.
+Rồi cái tự ái nhỏ nhen trong Du lại bốc lên cao. Thay vì tự nhìn nhận để thay đổi mình, để hiểu ra sự mất bình tĩnh mất cân bằng nội tâm là do sự nhu nhược của chính mình, thì Du lại đổ lỗi cho con Mực
+ Sau cùng thì chàng bực mình: chàng nhận ra rằng một con chó đã làm mất sự bình tĩnh của tâm hồn chàng. Suy nghĩ này khiến Du có quyết tâm giết con Mực. Như vậy đến đây, với sự thiếu chính kiến, không dám đối lập với tập tính của đám đông, Du đã chấp nhận từ bỏ lòng nhân ái của chính mình. Du đi đến một kết luận rất phi nhân, một kết luận cho thấy sự thất bại thảm hại của chàng trong cuộc đấu tranh với chính mình: Chàng muốn có đủ can đảm để giết người. Phải dám giết mà không run tay khi cần phải giết. Còn làm được trò gì nữa nếu chỉ giết một con chó mà tim cũng đập?
+Kết luận đó khiến Du quyết tâm giết con Mực. Nhưng khi nhìn cái điệu bộ đáng thương của con vật đang nằm ngủ, lòng quyết tâm lại tiêu tan. Hành động dùng gậy vụt con chó tới tấp chỉ là một hành động cứu vớt cho những quyết tâm trước đó, để rổi sau hành động đó, chàng lại đi đến một quyết định khác hẳn: Chàng thấy toát mồ hôi và nhất định không giết con chó nữa.
+Nhưng sự nhất định ấy vẫn chưa phải là thái độ cuối cùng. Khi con chó bị người ta bắt vì ngủ quên trong sân, chính Du lại kêu lên: Ðè chặt, thật chặt, đừng buông nó ra nó cắn đấy. Và khi con chó kiệt sức, không giãy giụa nữa thì Du lại thương cảm. Nhưng anh cũng không dám bộc lộ cái thương cảm ấy ra ngoài, hẳn là sợ người khác chê cười. Anh chỉ nghẹn ngào nén khóc.
=> Từ phân tích diễn biến của tình huống, ta thấy Du không phải người ác, mà là một kẻ nhu nhược, thiếu quyết đoán, không dám dũng cảm đứng về phía cái thiện. Anh hành xử theo đám đông, muốn giống đám đông, muốn được đám đông công nhận, để rồi lương tâm lại bị giằng xé, bởi những hành động đó đi trái với lương tâm của chính mình.
*Miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, tinh tế
-Đặt nhân vật vào tình huống đó nhà văn đã giúp người đọc nhận ra cuộc đấu tranh nội tâm đầy giằng xé của Du, cuộc đấu tranh giữa tình thương và sự ích kỉ ,giữa dũng cảm và hèn nhát , giữa thiện và ác , giữa vai trò con người cá nhân và con người xã hội. Nhưng cuối cùng , Du đã không chiến thắng nổi sự tự ái nhỏ nhen của mình mà vào hùa giết con chó để rồi anh hối hận “ nghẹn ngào nén khóc”. Tất cả những chi tiết đó cho ta thấy , Du không phải là người ác , mà là một kẻ nhu nhược, thiếu quyết đoán, không dám dũng cảm đứng về phía cái thiện. Anh hành xử theo đám đông, muốn giống đám đông, muốn được đám đông công nhận, để rồi lương tâm lại bị giằng xé, bởi những hành động đó đi trái với lương tâm của chính mình. Sự xung đột giữa ý nghĩ và hành động của Du là biển hiện của việc mắc kẹt giữa vai trò con người cá nhân và con người xã hội. Nó tạo nên một bi kịch mà trong đó con người vừa là chủ thể tạo ra bi kịch vừa là nạn nhân của bi kịch ấy. Một khi anh Du vẫn sẽ còn cổ vũ hò hét người ta bức hại con Mực, rồi lại quay đi lau nước mắt thì cái xấu, cái ác trong xã hội vẫn sẽ còn tiếp diễn.
-Nam Cao đã đi vào ranh giới mong manh nhất của con người giữa ích kỉ và vị tha , giữa phần con và phần người.
*Ngôi kể và điểm nhìn
+Người kể chuyện ở ngôi thứ ba, nhân vật toàn tri ,và được kể từ điểm nhìn của nhân vật Du , điểm nhìn từ bên trong. Nhờ đó tác giả có thể thâm nhập vào thế giới nội tâm của nhân vật, khám phá “ con người bên trong con người”, làm lộ ra phần yếu đuối, hèn nhát của nhân vật.
+Chọn điểm nhìn nghệ thuật từ điểm nhìn của Du người kể chuyện vừa tỏ ra đồng cảm , vừa nghiêm khắc với nhân vật. Đồng cảm với cuộc đấu tranh nội tâm của Du, với những phút hối hận chân thành của nhân vật sau những lần quyết tâm bắt và giết con chó. Nhưng người kể chuyện cũng tỏ ra nghiêm khắc với thái độ hèn nhát , không giữ được cái thiện , lòng nhân ái vốn có của mình, để đám đông chi phối.
*3. Đánh giá
-Nội dung:
Truyện thể hiện bức tranh chung của con người, nhất là người trí thức: Bất lực với sự mẫu thuẫn trong chính con người mình. Bất lực của một con người sống trong một xã hội nơi mà người ta được kỳ vọng phải hành xử theo định kiến của những kẻ khác,một xã hội mà con người không được tự do hành xử theo ý niệm cá nhân. Ngược lại, họ bị tù ngục trong những những ý nghĩ người khác nghĩ gì về mình trước khi dám nghĩ tới ý nghĩ mà chính mình thực sự muốn. Câu chuyện cái chết của con chó nhưng xét đến cùng vẫn là vấn đề nhân cách của con người. Con người phải biết đấu tranh với hoàn cảnh sống, với chính mình để vươn lên những cảnh sống cao đẹp. Cuộc đấu tranh ấy với người trí thức Nam Cao là cuộc đấu tranh đến chảy máu tâm hồn.
-Nghệ thuật : Truyện ngắn rất tiêu biểu cho phong cách của Nam Cao : cốt truyện giản dị , miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, sắc sảo, giọng văn điềm đạm mà thâm trầm , sâu sắc …
III.Kết bài
-Đánh giá những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của truyện ngắn và những đóng góp của Nam Cao
-Khẳng định sức sống của tác phẩm
BÀI VIẾT
Sinh thời Nam Cao từng phát biểu đầy tâm huyết về yêu cầu đối với người cầm bút “ Văn chương không cần những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu , biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có”.Với quan niệm như thế, trong suốt hành trình sáng tạo của mình Nam Cao luôn nghiêm khắc với chính mình , ông luôn trăn trở , tìm tòi một lối đi riêng từ đề tài, kết cấu cho đến giọng điệu .Truyện ngắn “ Cái chết của con mực” là một trong những truyện ngắn xuất sắc của Nam Cao , tiêu biểu cho nghệ thuật kể chuyện độc đáo , hấp dẫn của ông.
Nam Cao là một nhà văn lớn , cây bút hiện thực xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại . Có thể nói , trong dòng văn học hiện thực phê phán của những năm 1930-1945, Nam Cao là người đến sau . Ông chính là người tô những mảng vẽ cuối cùng cho bức tranh văn học hiện thực phê phán .Nhưng với quan niệm “ khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có” Nam Cao đã đem đến nhiều điều mới mẻ cho độc giả từ chính những đề tài không hề mới.Từ những chuyện nhỏ nhặt trong đời sống, “những truyện không muốn viết” Nam Cao đã đặt ra những vấn đề có ý nghĩa nhân sinh sâu sắc.
Truyện ngắn “ Cái chết của con Mực” in lần đàu trên tuần báo Tân văn Hà Nội năm 1940 là truyện ngắn hay với nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn , tiêu biểu cho phong cách truyện ngắn Nam Cao.Tác phẩm kể về số phận của một con chó, được mọi người gọi với tên là Mực. Chính vì có nhiều tật xấu trong người nên con chó này đã được người ta định ngày giết, nhưng may mắn thay có nhiều lí do nên ngày xử con Mực liên tục bị hoãn lại. Nhưng rồi ngày giết thịt cuối cùng cũng tới, người ta lấy con Mực ra giết thịt để ăn mừng sự trở về sau nhiều năm xa nhà của người con trai tên Du. Và rồi chính Du là người được giao việc giết thịt nó, là một người sở hữu lòng yêu thương con vật tình cảm của Du dành cho con Mực cũng vậy, nhưng vì muốn bản thân là một con người mạnh mẽ trong mắt mọi người, đặc biệt muốn có tinh thần như bao người xung quanh nên anh cũng đã đồng tình để giết Mực. Nhưng sau đó Mực bị bắt giết anh lại hối hận và nghẹn ngào khóc.
“Cái chết của một con mực” điển hình cho lối viết giản dị của Nam Cao. Toàn bộ câu chuyện chỉ xoay quanh tình huống cả nhà tìm cách bắt, giết thịt con Mực và cuộc đấu tranh nội tâm giằng xé quyết liệt của nhân vật Du .Chỉ vì để xổng con chó và trước cái “tủm tỉm cười” của đứa em, Du đã quên luôn cái lòng yêu thương đối với con vật từng là bạn cũ của mình, để trở nên tức giận, tức giận vị tự ái, khi thấy mình yếu ớt hơn cả con Hoa, yếu ớt đến nỗi một con chó đã được úp sẵn mà cũng để sổng. Du giận con Mực, cho rằng chính vì nó mà mình bị người khác cười nhạo. Khi con chó không chịu ăn cơm mà giật mình bỏ chạy, trong lòng Du dấy lên những cảm xúc phức tạp: thương, hối hận hay là thẹn. Du vẫn thương con chó tội nghiệp, hối hận vì hành động vào hùa giết nó hôm trước đã để lại trong trí nhớ của nó một kí ức hãi hùng. Nhưng Du vẫn thẹn, thẹn vì đã để sổng con chó, và mỗi lần nhìn thấy con chó, cái sự vụng về hôm trước của Du lại hiện về. Có thể thấy, Du là một người không có chính kiến, lòng nhân trong anh không đủ mạnh để mà lấn át cái tự ái nhỏ nhen của bản thân, chứ chưa nói gì đến việc đủ sức mạnh để lên tiếng bảo vệ con Mực, khuyên nhủ hay cấm mọi người giết con Mực.Rồi cái tự ái nhỏ nhen trong Du lại bốc lên cao. Thay vì tự nhìn nhận để thay đổi mình, để hiểu ra sự mất bình tĩnh mất cân bằng nội tâm là do sự nhu nhược của chính mình, thì Du lại đổ lỗi cho con Mực. Sau cùng thì chàng bực mình: chàng nhận ra rằng một con chó đã làm mất sự bình tĩnh của tâm hồn chàng. Suy nghĩ này khiến Du có quyết tâm giết con Mực. Như vậy đến đây, với sự thiếu chính kiến, không dám đối lập với tập tính của đám đông, Du đã chấp nhận từ bỏ lòng nhân ái của chính mình. Du đi đến một kết luận rất phi nhân, một kết luận cho thấy sự thất bại thảm hại của chàng trong cuộc đấu tranh với chính mình: Chàng muốn có đủ can đảm để giết người. Phải dám giết mà không run tay khi cần phải giết. Còn làm được trò gì nữa nếu chỉ giết một con chó mà tim cũng đập? Kết luận đó khiến Du quyết tâm giết con Mực. Nhưng khi nhìn cái điệu bộ đáng thương của con vật đang nằm ngủ, lòng quyết tâm lại tiêu tan. Hành động dùng gậy vụt con chó tới tấp chỉ là một hành động cứu vớt cho những quyết tâm trước đó, để rổi sau hành động đó, chàng lại đi đến một quyết định khác hẳn: Chàng thấy toát mồ hôi và nhất định không giết con chó nữa.Nhưng sự nhất định ấy vẫn chưa phải là thái độ cuối cùng. Khi con chó bị người ta bắt vì ngủ quên trong sân, chính Du lại kêu lên: Ðè chặt, thật chặt, đừng buông nó ra nó cắn đấy. Và khi con chó kiệt sức, không giãy giụa nữa thì Du lại thương cảm. Nhưng anh cũng không dám bộc lộ cái thương cảm ấy ra ngoài, hẳn là sợ người khác chê cười. Anh chỉ nghẹn ngào nén khóc.
Tình huống tuy đơn giản nhưng đã làm lộ ra góc khuất trong con người Du. Du không phải người ác, mà là một kẻ nhu nhược, thiếu quyết đoán, không dám dũng cảm đứng về phía cái thiện. Anh hành xử theo đám đông, muốn giống đám đông, muốn được đám đông công nhận, để rồi lương tâm lại bị giằng xé, bởi những hành động đó đi trái với lương tâm của chính mình.
Cũng như phần lớn những tác phẩm viết về người trí thức của Nam Cao, “ Cái chết của con mực” ít hành động, tác giả chủ yếu đi sâu miêu tả cuộc đấu tranh nội tâm đầy giằng xé của nhân vật Du. Anh thương con chó từ khi nó nhận ra anh,“ người chủ cũ”nhưng chỉ dám“ đứng lặng vẫy đuôi , đầu cúi xuống, hai mắt nhèm ươn ướt nhìn đất như tủi phận”,Du xót xa khi nó bị thằng em đá mạnh, Du cảm thấy “run run” khi phải thực hiện trọng trách của người đàn ông trong nhà là trói con chó. Nhưng chàng đã không đủ can đảm để hoàn thành trọng trách đó. Để rồi chàng thấy xấu hổ,“ đỏ mặt”“ chàng thấy mình tay chân yếu hơn cả con Hoa. Có lẽ nào chàng lại dịu lòng hơn cả một người con gái?”.Nhưng rồi , khi nghe thấy cái tiếng“ gà gáy của nó rít lên ở phía ngõ” , thấy nó bỏ cơm chàng lại thương hại sai người đem cơm đổ ra vườn. Cái bộ dạng hoảng sợ, lấm lét của nó khi ăn cơm khiến cho chàng “bồn chồn, vẩn vơ : thương , hối hận hay là thẹn”. Ta tưởng con người nhân từ ấy sẽ từ bỏ cuộc hành xác con vật đáng thương.Nhưng chỉ vì lòng tự ái trỗi dậy. Chàng“ bực mình”“nhận ra rằng con chó đã mất bình tĩnh của tâm hồn chàng” để rồi “ đột nhiên chàng muốn giết con Mực lắm”. “Chàng muốn có đủ can đảm để giết người”, có sức mạnh giống như mọi người, muốn được chứng tỏ sự mạnh mẽ, khí chất của một người đàn ông. Khao khát ấy mạnh đến nỗi đã có lúc “ chàng tưởng đến cái thú dí con dao vào súc thịt giãy lên đành đạch để máu ấm phọt vào tay”. Cuộc đấu tranh ấy của Du chính là cuộc đấu tranh giữa tình thương và sự ích kỉ ,giữa dũng cảm và hèn nhát , giữa thiện và ác , giữa vai trò con người cá nhân và con người xã hội.Những giằng xé nội tâm của Du cũng giống như Hộ trong Đời thừa, Thứ trong Sống mòn …những tác phẩm viết về đề tài người trí thức của Nam Cao. Nhưng khác với những nhân vật ấy , Du không chiến thắng nổi sự tự ái nhỏ nhen của mình mà vào hùa giết con chó để rồi anh hối hận “ nghẹn ngào nén khóc”. Tất cả những chi tiết đó cho ta thấy , Du không phải là người ác , mà là một kẻ nhu nhược, thiếu quyết đoán, không dám dũng cảm đứng về phía cái thiện. Anh hành xử theo đám đông, muốn giống đám đông, muốn được đám đông công nhận, để rồi lương tâm lại bị giằng xé, bởi những hành động đó đi trái với lương tâm của chính mình. Sự xung đột giữa ý nghĩ và hành động của Du là biển hiện của việc mắc kẹt giữa vai trò con người cá nhân và con người xã hội. Nó tạo nên một bi kịch mà trong đó con người vừa là chủ thể tạo ra bi kịch vừa là nạn nhân của bi kịch ấy. Một khi anh Du vẫn sẽ còn cổ vũ hò hét người ta bức hại con Mực, rồi lại quay đi lau nước mắt thì cái xấu, cái ác trong xã hội vẫn sẽ còn tiếp diễn.Có thể nói,Nam Cao đã đi vào ranh giới mong manh nhất trong tâm hồn con người giữa ích kỉ và vị tha , giữa phần con và phần người.
Người kể chuyện ở ngôi thứ ba, nhân vật toàn tri ,và được kể từ điểm nhìn của nhân vật Du , điểm nhìn từ bên trong. Nhờ đó tác giả có thể thâm nhập vào thế giới nội tâm của nhân vật, khám phá “ con người bên trong con người”, làm lộ ra phần yếu đuối, hèn nhát của nhân vật.Chọn điểm nhìn nghệ thuật từ điểm nhìn của Du người kể chuyện vừa tỏ ra đồng cảm , vừa nghiêm khắc với nhân vật. Đồng cảm với cuộc đấu tranh nội tâm của Du, với những phút hối hận chân thành của nhân vật sau những lần quyết tâm bắt và giết con chó. Nhưng người kể chuyện cũng tỏ ra nghiêm khắc với thái độ hèn nhát , không giữ được cái thiện , lòng nhân ái vốn có của mình, để đám đông chi phối khi dùng giọng kể điềm đạm, khách quan.
Từ cuộc đấu tranh nội tâm đầy khốc liệt của nhân vật Du,truyện phản ánh bức tranh chung của con người, nhất là người trí thức: bất lực với sự mẫu thuẫn trong chính con người mình. Bất lực của một con người sống trong một xã hội nơi mà người ta được kỳ vọng phải hành xử theo định kiến của những kẻ khác,một xã hội mà con người không được tự do hành xử theo ý niệm cá nhân. Ngược lại, họ bị tù ngục trong những những ý nghĩ người khác nghĩ gì về mình trước khi dám nghĩ tới ý nghĩ mà chính mình thực sự muốn.
Truyện ngắn “ Cái chết của con mực” , một câu chuyện đơn giản mà đặt ra cho người đọc những vấn đề sâu sắc về triết lí nhân sinh. Làm thế nào để con người có thể giữ được thiên lương, giữ được lòng tốt, tình nhân ái ? Câu chuyện cái chết của con chó nhưng xét đến cùng vẫn là vấn đề nhân cách của con người. Con người phải biết đấu tranh với hoàn cảnh sống, với chính mình để vươn lên những cảnh sống cao đẹp. Cuộc đấu tranh ấy với người trí thức Nam Cao là cuộc đấu tranh đến chảy máu tâm hồn. Những trăn trở ấy của Nam Cao một thời vẫn làm day dứt tâm hồn bao thế hệ độc giả của hôm nay.
