ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI THPT
ĐỀ VÀ HƯỚNG DẪN CHẤM HỌC SINH GIỎI
Câu 1 (8,0 điểm):
MÓN QUÀ
Một ngày thật là hạnh phúc
Sương sớm buông, tôi mải miết làm vườn
Bên những chùm hoa đu mình chim nhỏ
Trên trái đất này chẳng có gì mà tôi mong có
Tôi chưa từng quen ai đáng để tôi ghen
Những gì xấu xa tôi đã kịp quên
Tôi không hổ thẹn khi nghĩ tôi vẫn chính là tôi đó
Cơ thể không một nỗi đau nho nhỏ
Đứng thẳng lên, tôi đã thấy biển xanh và những cánh buồm.
(Tuyển tập thơ Phố Dercates – Czesław Miłosz – Tạ Minh Châu dịch, NXB Hội Nhà văn , H 2016, trang 30)
Anh/chị có suy nghĩ gì về quan điểm sống của nhà thơ Czesław Miłosz trong bài thơ trên.
Câu 2 (12,0 điểm):
Nguời dệt thảm mặc rách và cuộc đời xám xịt
Ấy thế nhưng cái nghề mà, ta cứ dệt thảm hoa
Lật trái trang thơ may ra anh đọc được trên kia đời tôi một ít
Thơ không phản ánh đời mình thì nó cũng phản ánh mùa hoa.
(Dệt thảm, Di cảo thơ II, Chế Lan Viên)
Bằng trải nghiệm văn học, anh/chị hãy bình luận về quan niệm trên
Hướng dẫn chấm chi tiết
I.HƯỚNG DẪN CHUNG
1.Giám khảo chấm đúng như hướng dẫn chấm thi
2.Nếu thí sinh có cách trả lời khác đáp án nhưng đúng thì giám khảo vẫn chấm điểm tương đương với biểu điểm của Hướng dẫn chấm thi
3.Giám khảo không quy tròn điểm thành phần của từng câu, điểm của bài thi.
4.Khuyến khích thí sinh:
-Làm bài có cảm xúc, có cá tính; trình bày vấn đề một cách có hệ thống, lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc sảo, dẫn chứng đa dạng, tiêu biểu; có thể định dạng văn bản theo những kiểu khác nhau (trừ thơ), miễn là bám sát yêu cầu của đề và sức thuyết phục.
-Có cách nhìn nhận vấn đề theo quan điểm riêng, có những tìm tòi, sáng tạo riêng (ví dụ: biết vận dụng những quan sát, suy nghĩ và trải nghiệm riêng về cuộc sống hay văn chương để bàn luận vấn đề; biết kết hợp linh hoạt các thao tác nghị luận để làm nổi bật luận điểm của bài viết…)
5.Giám khảo căn cứ vào tình hình và chất lượng thực tế của mỗi bài làm để chấm điểm thích hợp.
ĐÁP ÁN, BIỂU ĐIỂM
| CÂU | Ý | YÊU CẦU CẦN ĐẠT | Điểm |
| 1 | 1 | Hình thức kĩ năng | 1.0 |
| Đáp ứng yêu cầu của một bài văn nghị luận xã hội | |||
| Trình bày vấn đề một cách khoa học, hấp dẫn | |||
| 2 | Nội dung | 7.0 | |
| 2.1. | Giải thích | ||
| – Tác giả nêu lên những hình ảnh cho thấy đây là một ngày hạnh phúc của ông:
+ Mải miết làm vườn -> yêu lao đông + Bên những chum hoa đu mình chim nhỏ: hòa mình với thiên nhiên + Tôi chưa từng quen ai đáng để tôi ghen/Những gì xấu xa tôi đã kịp quên: không ganh ghét, không thù hằn-> sống chan hòa, tâm hồn thanh thản. + Tôi không hổ thẹn … tôi vẫn chính là tôi đó: không xấu hổ khi được sống là chính mình. + Đứng thẳng lên, tôi đã thấy biển xanh và những cánh buồm: tin tưởng ở chính mình và ngẩng cao đầu ngắm nhìn thế giới. |
|||
| -Ý khái quát: Bài thơ nêu lên quan niệm sống của tác giả: Hạnh phúc là khi được sống là chính mình: yêu lao động, hòa mình thiên nhiên, tâm hồn thanh thản vì không ganh ghét, thù hằn, tin tưởng ở chính mình và ngẩng cao đầu ngắm nhìn thế giới. | |||
| 2.2 | Bàn luận | ||
| 2.2.1. | – Quan điểm sống: Hạnh phúc là khi được sống là chính mình: yêu lao động, hòa mình thiên nhiên, tâm hồn thanh thản vì không ganh ghét, thù hằn, tin tưởng ở chính mình và ngẩng cao đầu ngắm nhìn thế giới là quan điểm sống đúng đắn, tích cực, thể hiện giá trị nhân văn | ||
| 2.2.2 | – Món quà hạnh phúc mang lại cho con người chính là những gì do con người tạo ra, say mê và yêu thích. Nếu say mê lao động, con người sẽ tìm thấy từ lao động những lợi ích thiết thực. Lao động là cách thức chúng ta đi vào hành trình khám phá, định hình, và sáng tạo thế giới mới, sáng tạo chính cuộc đời của mỗi chúng ta. Hòa mình với thiên nhiên, con người sẽ tìm thấy niềm vui, không khí trong lành, tâm hồn khoáng đạt. Không ganh ghét, đố kị, thù hằn con người sẽ được sống thanh thản, tâm hồn khỏe mạnh. Tin tưởng ở chính mình và ngẩng cao đầu ngắm nhìn thế giới sẽ tạo cho con người bản lĩnh vững vàng trong cuộc sống. Giá trị của cuộc sống không phụ thuộc vào những tài sản ta sở hữu, cũng chẳng hề bị tác động bởi những mối quan hệ mà ta có, mà nó được quyết định bởi chính bản mỗi người. | ||
| 2.2.3 | – Sống được là chính mình là sống thật, sống đúng với bản chất con người mình, sống với những gì tự nhiên, vốn có, không áp đặt. Sống là chính mình sẽ tạo ra những giá trị chân thực: nội tâm an tĩnh, thoải mái, cuộc sống nhẹ nhàng, thanh thản. Được sống với chính con người thật của mình, ta sẽ cảm thấy hạnh phúc và tràn đầy năng lượng, không phải giấu diếm, sợ hãi. Dù là cái tôi cá nhân không hoàn hảo nhưng chân thật tốt hơn rất nhiều cái tôi tỏ ra hoàn hảo nhưng đầy giả dối. | ||
| 2.2.4 | – Con người nên có ý thức tự hào về bản thân cũng như về những gì mình đang có; can đảm và ngẩng cao đầu để nhìn mọi người; sống thành thật với chính mình; tin vào bản thân và chú tâm vào những gì tích cực. Những điều này sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho tương lai của chúng ta | ||
| 2.3 | Mở rộng, liên hệ | ||
| – Nếu không được sống là chính mình con người luôn thiếu tự tin, bất an, lo sợ; tai hại khôn lường; Mất mình là gốc của mọi khổ đau.
– Sống đúng với chính mình không phải là bất chấp tất cả để nâng cái tôi của mình lên bằng mọi giá. Phải biết đặt mình trong mối quan hệ với mọi người xung quanh để tạo ra sự hài hòa, mang lại niềm vui cho mình và cho mọi người, cho cộng đồng. -Sống là chính mình cần có sự can đảm, bản lĩnh, là một quá trình lâu dài. -Liên hệ, rút ra bài học thiết thực cho bản thân. |
|||
| Tổng điểm câu 1 | 8.0 | ||
| 2 | 1 | Hình thức, kĩ năng | 1.0 |
| Đáp ứng yêu cầu của một bài văn nghị luận văn học | |||
| Trình bày vấn đề khoa học, hấp dẫn | |||
| 2 | Nội dung | 11.0 | |
| 2.1. | Giải thích | ||
| – “Người dệt thảm”: nhà thơ, người làm công việc sáng tạo nên những tác phẩm nghệ thuật cho đời.
– mặc áo rách và cuộc đời xám xịt: thân phận nghèo khổ, bi thương. – “Thảm hoa”: “trang thơ”, tác phẩm nghệ thuật chứa đựng những giá trị cao đẹp. |
|||
| -Ý khái quát: Người dệt thảm và thảm hoa là hai hình ảnh ví von sinh động, đầy thi vị về người sáng tạo nghệ thuật và tác phẩm nghệ thuật. Chế Lan Viên đã ví von công việc của nhà thơ như của người dệt thảm, đó vừa là công việc lao động, vừa thuộc lĩnh vực nghệ thuật. Nhà thơ dù mang thân phận thiếu thốn, đau khổ, bi thương, nhưng khi đã chọn công việc sáng tạo làm nghề, thì phải cho ra đời những tác phẩm có giá trị, mang ý nghĩa cao đẹp, bồi dưỡng tâm hồn người đọc, “làm giàu cho cuộc đời” (ta cứ dệt thảm hoa). | |||
| 2.2 | Bàn luận | ||
| 2.2.1. | Chủ thể sáng tạo | ||
| – Quan niệm của Chế Lan Viên là một quan niệm đúng đắn và đã đươc kiểm nghiệm qua những sáng tác văn học.
– Người dệt thảm: nhà thơ – chủ thể sáng tạo không phải là người ngồi trong phòng để viết thơ mà phải dấn thân ngụp lặn giữa bể đời, để khám phá và miêu tả cuộc sống. Sáng tác là một quá trình lao động, đòi hỏi sự miệt mài và vượt lên trên hoàn cảnh của người nghệ sĩ. Hiện thực được đưa vào trang viết phải chọn lọc kĩ càng, trải qua thời gian trải nghiệm và khám phá “mưa nắng vơi đầy” của nhà thơ. |
|||
| 2.2.2 | “Trang thơ” phản ánh những gì? | ||
| – Trước hết, “trang thơ” mang chức năng tự phản ánh, soi rọi vào bên trong chủ thể sáng tạo, là một bức chân dung tự họa con người tinh thần của nhà thơ. “Trang thơ” ít nhiều phản ánh cuộc đời của nhà thơ, dù rằng không hiển hiện trên bề mặt tác phẩm, nhưng lặn sâu bên dưới những câu chữ (“lật trái trang thơ”), đi tìm cái “mạch ngầm văn bản”, người đọc sẽ phát hiện được.
– Nhưng không chỉ có thế, “trang thơ” còn “phản ánh những mùa hoa”: phản ánh cuộc sống, Cái Đẹp. Đó là chức năng tái hiện, soi rọi ra bên ngoài khách thể. Khi đó, “trang thơ” là một bức tranh khắc họa cuộc sống muôn màu. -> Dù hướng vào chủ thể hay khách thể sáng tạo, thì những gì mà “trang thơ” phản ánh đều phải chứa đựng giá trị cao đẹp. – Muốn vậy, nhà thơ- “người dệt thảm” không thể không có cái “Tâm”. Muốn dệt được “thảm hoa”, chính lòng nhà thơ cũng phải nở hoa – nảy nở những tư tưởng nhân sinh cao đẹp. |
|||
| 2.3. | Mở rộng | ||
| – Ý kiến trên đặt ra một định hướng, một yêu cầu quan trọng đối với nhà thơ trong quá trình sáng tác, đó là nhà thơ dù mang thân phận gì nhưng khi đã chọn công việc sáng tạo làm nghề, thì phải cho ra đời những tác phẩm có giá trị, mang ý nghĩa cao đẹp, bồi dưỡng tâm hồn người đọc.
– Đoạn thơ cũng gợi mở một hướng tiếp nhận: đọc thơ không chỉ đọc bề mặt, mà còn phải “lật trái trang thơ” để thấy được nhiều điều hơn, đó là đời “người dệt thảm”, là “những mùa hoa Người đọc cần phải rèn luyện năng lực cảm thụ thơ ca để cảm nhận được những thông điệp thẩm mĩ mà tác giả gửi đến cho bạn đọc. |
|||
| Tổng điểm câu 2 | 12.0 | ||
| Tổng điểm toàn bài (1+2) | 20.0 | ||
