Đọc hiểu Cây nêu ngày tế Việt, nghị luận bài Trong lời mẹ hát

Đề thi khối 11
    ĐỀ KIỂM TRA CUỐI HỌC KÌ II, NĂM HỌC 2023 – 2024

MÔN: NGỮ VĂN, KHỐI 11

Thời gian làm bài: 90 phút, không tính thời gian phát đề

ĐỌC HIỂU (4.0 điểm)

Đọc đoạn trích sau:

CÂY NÊU NGÀY TẾT VIỆT

Tết Nguyên đán người Việt được xem là những ngày quan trọng nhất trong năm. Dù cả năm qua có làm ăn vất vả, cực nhọc hay đi xa chăng nữa thì dịp Tết, mọi người đều cố gắng trở vể đoàn tụ bên gia đình và chuẩn bị đầy đủ lễ vật để dâng cúng ông bà tổ tiên. Từ xa xưa nếp sống phong tục tập quán đó đã được dân gian đúc kết thành câu đối ý nghĩa:“Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh”

Dựng nêu ngày Tết có cả dụng ý trừ ma, quỷ, thờ phụng thần linh và vong hồn tổ tiên, tảo trừ những điều xấu xa trong năm cũ để đón năm mới. Theo tục lệ xưa, cây nêu được dựng trước sân nhà vào ngày 23 tháng Chạp, hạ nêu vào ngày mùng 7 tháng Giêng.

Thân cây nêu thường làm bằng cây tre già dài khoảng 5 – 6 mét, ngọn nêu vươn cao, gắn với ước vọng về một năm mới bình yên, thuận hòa. Trên cây nêu treo những vòng tròn nhỏ và trên vòng tròn này treo một số đồ vật như các loại phướn, đèn lồng, cờ, câu đối, niêu đất chứa vôi, hoa tre vàng mã… Có địa phương treo các vật như lá bùa hình bát quái, nhánh xương rồng, cành lá dứa, bầu rượu bện bằng rơm, giỏ tre đựng vôi và trầu cau, cá chép bằng giấy hay những chiếc khánh đất nung va đập vào nhau kêu leng keng giống chuông gió. Bên dưới gốc rắc bột vôi trắng tạo thành vòng tròn hoặc rắc hình cánh cung, mũi tên hướng ra phía cổng nhà để xua đuổi tà ma.

Thời gian dựng cây nêu ở các địa phương cũng khác nhau, người Kinh dựng nêu vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, để ngăn ngừa ma quỷ tới quấy rầy gia chủ trong những ngày ông Công, ông Táo lên chầu trời. Một số dân tộc khác như đồng bào Tày, Nùng ở miền núi phía Bắc như: Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Cạn, Lào Cai, Yên Bái lại trồng cây nêu vào chiều 30 tháng Chạp âm lịch. Người H’mông dựng cây nêu trong lễ hội Gầu tào từ ngày 3 đến ngày 5 tháng Giêng âm lịch, ngày 7/1 âm lịch là ngày hạ nêu, đồng bào dân tộc Sán Dìu dựng cây nêu trong lễ Cầu mùa.

Trong nhịp sống hiện đại, con người tất bật lo toan, nhà chật, đất hẹp khiến nêu dần vắng bóng. Điều đáng mừng, những năm gần đây, ở nhiều địa phương và một số đơn vị hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, đã tổ chức Thượng nêu để lưu giữ một tục lệ cổ truyền của người Việt. Mang ý nghĩa tạo lập hạnh phúc với con người, phong tục dựng nêu ngày Tết nhắc nhớ mỗi người ý thức giữ gìn một phong tục đẹp và lâu đời của Tết Việt.

(Theo Thế Dương, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, chuyên mục Tết Việt, 23/01/2023)

Lễ thượng nêu được tổ chức đều đặn hằng năm tại

Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Đồng Mô (Sơn Tây – Hà Nội).

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Theo tác giả, dựng cây nêu ngày tết có dụng ý gì?

Câu 2. Nêu nội dung của văn bản.

Câu 3. Xác định cách trình bày thông tin, dữ liệu trong phần văn bản: “Thời gian dựng cây nêu ở các địa phương… cây nêu trong lễ Cầu mùa”. Nhận xét về hiệu quả của cách trình bày ấy.

Câu 4.  Tác giả thể hiện tình cảm, thái độ thế nào trong văn bản?

VIẾT (6.0 điểm)

Câu 1: NLXH (2 điểm): Anh/ chị hãy viết đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ của mình về sự cần thiết của việc suy nghĩ tích cực trong cuộc sống của mỗi con người.

Câu 2 (4.0 điểm):

 Trong lời mẹ hát

 

Tuổi thơ chở đầy cổ tích

Dòng sông lời mẹ ngọt ngào

Đưa con đi cùng đất nước

Chòng chành nhịp võng ca dao.

 

Con gặp trong lời mẹ hát

Cánh cò trắng, dải đồng xanh

Con yêu màu vàng hoa mướp

“Con gà cục tác lá chanh”.

 

Thời gian chạy qua tóc mẹ

Một màu trắng đến nôn nao

Lưng mẹ cứ còng dần xuống

Cho con ngày một thêm cao.

 

Mẹ ơi, trong lời mẹ hát

Có cả cuộc đời hiện ra

Lời ru chắp con đôi cánh

Lớn rồi con sẽ bay xa.

         ( Trương Nam Hương)

Anh/ Chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 550 – 600 chữ) phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật  của bài thơ trên.

Chú thích:

1.Tác giả: Nhà thơ Trương Nam Hương sinh 1963.  Thuộc thế hệ các nhà thơ trẻ và  tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại. Ông sáng tác khá nhiều và đa dạng.  Thơ ông coi trọng khai thác chất liệu ca dao và văn hóa truyền thống, dịu dàng tinh tế trong ngôn ngữ trữ tình.

2.Tác phẩm: In trong tập Ban mai xanh, NXB Đồng Nai 1994

—————– HẾT ————-

(Thí sinh không được sử dụng tài liệu. Giám thị không giải thích gì thêm)

HƯỚNG DẪN CHẤM ĐỀ 1

Hướng dẫn chung

– Giám khảo cần nắm vững yêu cầu của hướng dẫn chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh, tránh cách chấm đếm ý cho điểm.

– Do đặc trưng môn Ngữ văn nên giám khảo cần chủ động, linh hoạt trong việc vận dụng đáp án và thang điểm, khuyến khích những bài viết có cảm xúc và sáng tạo.

– Việc chi tiết hóa điểm số của các ý (nếu có) phải đảm bảo không sai lệch với tổng điểm của mỗi ý và được thống nhất trong hội đồng chấm thi.

– Điểm toàn bài được làm tròn đến 0,05 (lẻ 0.25 làm tròn thành 0.50; lẻ 0.75 làm tròn thành 1.00).

  1. Đáp án và thang điểm
I Câu Nội dung Điểm
 ĐỌC HIỂU 5.0
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 Theo tác giả: Dựng nêu ngày Tết có cả dụng ý trừ ma, quỷ, thờ phụng thần linh và vong hồn tổ tiên, tảo trừ những điều xấu xa trong năm cũ để đón năm mới. 1,0
2 – Nội dung: cung cấp thông tin về đặc điểm, ý nghĩa, thời gian dựng nêu của người Việt ở các địa phương.

– Nếu viết: Cây nêu ngày Tết (0,5 điểm)

– Nêu đặc điểm hoặc ý nghĩa của cây nêu: 0,75 điểm)

– Nêu đủ đáp án: nội dung, đặc điểm và ý nghĩa (1,0 điểm)

1,0
3  – Cách trình bày thông tin, dữ liệu: ý chính – nội dung chi tiết hoặc cấu trúc so sánh, đối chiếu (0,5 điểm)

– Hiệu quả:

+ Về mặt hình thức: thông tin được trình bày một cách chính xác, chân thật, khách quan, sinh động.(0,25 điểm)

+ Về mặt nội dung:  người đọc hiểu, nắm bắt được sự đa dạng về thời gian dựng cây nêu của đồng bào các dân tộc.(0,25 điểm)

1.0

0,5

 

 

 

0,25

0,35

4  Tình cảm, thái độ của người viết:

+ Tình cảm: sự yêu thích, quan tâm trước những giá trị văn hóa mang tính độc đáo, truyền thống. (0,5 điểm)

+ Thái độ: tự hào, ca ngợi, trân trọng,  tôn vinh biểu tượng mang đậm bản sắc văn hóa của người Việt ngày Tết. (0,5 điểm)

(Chấp nhận những ý khác nhưng chỉ cho điểm tối đa nếu có 2/3 ý như đáp án)

1.0
II    VIẾT 6.0
1 Anh chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về sự cần thiết của những suy nghĩ tích cực trong cuộc sống mỗi người. 2.0
Đảm bảo hình thức, dung lượng đoạn văn, xác định đúng vấn đề nghị luận: Sự cần thiết của những suy nghĩ tích cực trong cuộc sống mỗi người.

 

0,25
Nội dung đảm bảo các ý sau:

Thí sinh lựa chọn các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận theo nhiều cách nhưng phải làm rõ sự cần thiết của những suy nghĩ tích cực trong cuộc sống mỗi người, đảm bảo hợp lí, thuyết phục phù hợp với chuẩn mực, đạo đức và pháp luật. Có thể triển khai theo hướng sau:

– Giải thích: Suy nghĩ tích cực là thái độ chủ động trước cuộc sống, được biểu hiện thông qua cách nhìn, cách nghĩ, cách hành động.

– Bàn luận: Sự cần thiết của những suy nghĩ tích cực trong cuộc sống

+ Suy nghĩ tích cực là lối sống đẹp; góp phần thúc đẩy xã hội phát triển, tiến bộ.

+ Giúp mỗi người có cái nhìn đúng đắn về cuộc sống, về trách nhiệm của bản thân với gia đình và xã hội; lạc quan yêu đời.

+ Luôn chủ động trước cuộc sống: Xác định được mục tiêu, có ước mơ, hoài bão, có khát vọng vươn lên để khẳng định và hoàn thiện bản thân, không buông xuôi trước khó khăn, không dựa dẫm vào người khác.

– Rút ra bài học:

Suy nghĩ tích cực mang đến rất nhiều lợi ích tốt đẹp cho cuộc sống. Vì vậy, mỗi người hãy rèn luyện cho mình thói quen suy nghĩ tích cực, phấn đấu rèn luyện trong học tập, trong cuộc sống, bồi dưỡng lòng tự tin, ý thức tự chủ.

 

 

 

 

 

 

 

0,25

 

1,0

 0,5

2 Anh/ Chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 550 – 600 chữ) phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật đặc sắc của bài thơ Trong lời mẹ hát của tác giả Trương Nam Hương. 4,0
   a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận.

Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề.

0.25
   b. Xác định đúng yêu cầu của đề: giá trị nội dung và nghệ thuật đặc sắc của bài thơ Trong lời mẹ hát của tác giả Trương Nam Hương. 0.25
  Nội dung đảm bảo các ý chính sau

* Giới thiệu được vấn đề nghị luận và nêu khái quát quan điểm cá nhân về vấn đề.

* Triển khai vấn đề cần nghị luận:

– Về nội dung: Bài thơ chứa đựng nhiều ý nghĩa, mỗi câu thơ lại là những tâm tư tình cảm khác nhau của Trương Nam Hương: dấu ấn sâu sắc không thể phai mờ trong tâm trí về lời ru, khắc hoạ công lao tựa trời tựa biển của mẹ, thể hiện sự trân trọng và biết ơn với đấng sinh thành, tình yêu thương sâu sắc dành cho mẹ – người đã vất vả nuôi mình khôn lớn, nên người….

– Về nghệ thuật:

+ Các biện pháp tu từ: nhân hoá “thời gian chạy qua tóc mẹ”, phép đối “Lưng mẹ cứ còng dần xuống/Cho con ngày một thêm cao” (còng xuống đối với thêm cao),… Tác dụng: Nhà thơ đã khắc hoạ tình yêu thương vô bờ bến cùng lòng biết ơn vô hạn của người con với mẹ mình. Bên cạnh đó, Trương Nam Hương đã khéo léo sử dụng các biện pháp tu từ đặc sắc để nhấn mạnh thời gian trôi qua nhanh – sự già nua của mẹ đến cũng nhanh.

+Ngôn ngữ chân thực, tự nhiên, giàu cảm xúc

– Liên hệ, thể hiện được những suy nghĩ, cảm nhận của người viết; rút ra được bài học, thông điệp …

Hướng dẫn chấm:

– Phân tích đầy đủ, sâu sắc: 2,5 điểm.

– Phân tích chưa đầy đủ hoặc chưa sâu: 1,0 điểm – 1,75 điểm.

– Phân tích chung chung, sơ sài: 0,25 điểm – 0,75 điểm.  

 

0,5

 

 

 

1,25

 

 

 

 

 

 

 

1,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  c. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

Hướng dẫn chấm: Không cho điểm nếu bài làm có quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp.

0,25
   d.  Sáng tạo: Bài viết có giọng điệu riêng; cách diễn đạt sáng tạo, văn phong trôi chảy.

Hướng dẫn chấm: Học sinh huy động được kiến thức và trải nghiệm của bản thân để bàn luận về vấn đề nghị luận; có cách nhìn riêng, mới mẻ về vấn đề nghị luận; có sáng tạo trong diễn đạt, lập luận, làm cho lời văn có giọng điệu, hình ảnh, đoạn văn giàu sức thuyết phục.

Đáp ứng được 2 yêu cầu trở lên 0,5 điểm.

Đáp ứng được 1 yêu cầu 0,25 điểm.

0,5
Tổng điểm 10.0

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *