| ĐỀ LUYỆN THI HSG
Năm học 2023-2024 Môn: NGỮ VĂN – Lớp 11 (Thời gian làm bài 150 phút) |
ĐỌC HIỂU (8,0 điểm)
Đọc văn bản:
CON CHIM QUÊN TIẾNG HÓT
(Nguyễn Quang Sáng)
Bà nội tôi là kho chuyện đời xưa, mỗi đêm một chuyện cho đàn cháu nội, cháu ngoại, lũ nhỏ vây quanh bà trên bộ ván ngựa gỗ giữa nhà trong ánh sáng tù mù của ngọn đèn dầu.
Chuyện này không phải là chuyện đời xưa. Chuyện của nhà mình nhưng lúc đó bà còn trẻ, tụi con chưa có, vậy cũng là chuyện đời xưa phải không? Đêm ấy, bà kể:
Ông tôi có nuôi một con nhồng. Con nhồng đẹp lạ lắm. Nó như một cô công chúa khoác chiếc áo choàng đen, ấy là bộ lông mượt mà của nó, từ mí mắt kéo đến cổ nó là một đường vàng hình lưỡi câu. Viền quanh cổ là một đường mầu trắng, như công chúa quấn qua cổ chiếc khăn bằng lông cừu, mỏ vàng và đôi chân cũng vàng. Ông tôi vốn là một thợ mộc, cho nên cái lồng của nó như một cái lâu đài. Con nhồng lúc nào cũng vui tươi, nhảy nhót trong chiếc lồng lộng lẫy treo trước hiên nhà. Vừa đẹp, lại vừa biết nói, nó là niềm vui của cả xóm, không chỉ cho trẻ con mà cho cả người lớn. Thấy có người thoáng qua, nó cất tiếng: “Chào khách”. Khi người dừng lại trước mặt nó, nó hỏi: “Khỏe không”. Ai hỏi gì thì nó dạ. Nó bắt chước giọng ông, nó gọi bà: “Em ơi, em”. Nó bắt chước giọng bà, nó gọi ông: “Anh ơi, anh”. Trong nhà đang nói chuyện, bỗng chợt nghe tiếng cười, nó cười: “Khậc khậc” y như giọng cười của ông. Thỉnh thoảng nó lại cất tiếng: “Thôi, thôi thôi” nghe như lời can gián thiết tha của một cô gái.
– Khách! – Ngồi trong nhà nghe nó nói, biết là có khách sắp vào nhà.
Người lớn hay trẻ nhỏ hàng xóm, mỗi lần đến chơi với nó cũng cho nó một trái ớt. Thò mỏ gắp trái ớt, nó mừng nó nhảy.
Trong nhà ai cũng dạy nó tiếng nói lịch sự, lễ phép. Nhưng hình như bấy nhiêu tiếng đó, nghe hoài cũng nhàm, bớt vui. Chẳng biết đứa nhỏ nào cắc cớ dạy thêm cho nó vài tiếng chửi cục cằn: “Đồ đểu, cút, cút đi”.
Ngày đầu, nghe những tiếng lạ lùng đó, bọn nhỏ vỗ tay và nó được nhiều ớt hơn mọi ngày. Nhỏ vui đã đành, người lớn cũng vui… nghe nó chưởi “đồ đểu” người nghe không nghĩ là mình đểu nên chẳng ai giận, nghe nó bảo “cút, cút” người ta không cút mà cười và lại thưởng cho nó ớt ngon hơn, nhiều hơn. Nó nói riết thành quen không ai để ý nó quên tiếng hót từ lúc nào.
Bỗng một hôm có một chiếc xe hơi đậu lại trước nhà. Quan huyện từ trong xe bước ra. Một người to lớn bệ vệ trong bộ đồ tây trắng, cà vạt đỏ, giày đen. Quan huyện đến để đặt ông đóng nhái bộ salon thời Louis. Đã là quan thì phải oai quyền, trước mặt ai không chào không hỏi.
Quan huyện vào tới cửa thì con nhồng cất tiếng:
– Đồ đểu!
Quan huyện giật mình:
– Đồ đểu! Đồ đểu!
Thấy quan huyện không thưởng cho nó trái ớt, nó lại cất tiếng:
– Đồ đểu! Đồ đểu!
Quan huyện trợn tròn hai con mắt. Ông tôi thấy vậy sợ điếng, vội cúi rạp mình rước quan vào. Ông liếc nhìn bà. Hiểu ý ông, bà rối rít mời quan ngồi, rót nước mời quan uống.
Đang chào đang hỏi khách, bà bỗng nghe bên ngoài có tiếng đánh “bốp” một cái. Bà bước ra, bà thấy con chim bị ông đập vào cây cột, nát đầu. Trên thân cột còn một đốm máu bê bết, còn con nhồng thì nằm dưới đất như một miếng giẻ rách đen. Chẳng biết ông sợ hay ông giận, bà chỉ nghe ông lẩm bẩm:
– Không! Nó bảo “cút đi” thì nhà này chỉ có chết.
Thương con nhồng, bà tôi quỳ xuống trước cái xác của nó. Chẳng biết lúc ấy bà tôi đau đớn thế nào, bây giờ trong ánh đèn dầu, tôi thấy hai giọt nước mắt của bà.
Con chim chết, hết chuyện, bọn tôi có đứa thò chân xuống đất, bà đưa tay kéo lại. Và sau câu chuyện bao giờ bà cũng rút lời răn dạy:
– Cho nên, biết thì nói, không biết thì đừng nói theo lời người khác, chết oan đó, các con!
(Theo https://vnexpress.net/con-chim-quen-tieng-hot-2752849.html, ngày 20/12/2003 )
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1. Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?
Câu 2. Vẻ đẹp của “con nhồng” được miêu tả qua những chi tiết nào?
Câu 3. Anh/chị hiểu như thế nào về nhan đề “Con chim quên biết hót”?
Câu 4. Chi tiết “con nhồng bắt chước tiếng người dạy nó, từ những câu nói văn hoá như chào khách, khoẻ không rồi đến những câu nói tục tĩu như đồ đểu, cút đi…” có ý nghĩa như thế nào trong tác phẩm?
Câu 5. Nhận xét về cách kết thúc truyện.
Câu 6. Những thông điệp của câu chuyện có ý nghĩa như thế nào trong cuộc sống hôm nay?
VIẾT (12,0 điểm)
Câu 1. (5,0 điểm)
Có ý kiến cho rằng “Tìm chỗ dựa cho mình là cần thiết nhưng làm chỗ dựa cho người khác còn cao quý và cần thiết hơn nhiều”
Anh/Chị hãy viết một bài văn, bày tỏ suy nghĩ của mình về câu nói trên.
Câu 2. (7,0 điểm)
Bàn về sáng tác truyện ngắn, nhà văn Nguyễn Minh Châu khẳng định: “Chỉ cần một số ít trang văn xuôi mà họ (các bậc thầy về truyện ngắn) có thể làm nổ tung trong tình cảm và ý nghĩ người đọc những điều rất sâu xa và da diết của con người, khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán”.
Từ câu nói của Nguyễn Minh Châu và tác phẩm “Con chim quên tiếng hót” của Nguyễn Quang Sáng, anh/chị hãy làm sáng tỏ “những điều rất sâu xa và da diết của con người, khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán” được nhà văn gửi gắm trong truyện ngắn.
| ĐÁP ÁN, HƯỚNG DẪN CHẤM
|
ĐỌC HIỂU (8.0 điểm)
| Câu | Nội dung | Điểm |
| 1 | Ngôi thứ nhất, người kể chuyện xưng Tôi | 1,0 |
| 2 | Những chi tiết cho thấy vẻ đẹp của con nhồng
– Con nhồng đẹp lạ lắm. Nó như một cô công chúa khoác chiếc áo choàng đen, ấy là bộ lông mượt mà của nó, từ mí mắt kéo đến cổ nó là một đường vàng hình lưỡi câu. Viền quanh cổ là một đường mầu trắng, như công chúa quấn qua cổ chiếc khăn bằng lông cừu, mỏ vàng và đôi chân cũng vàng. |
1,0 |
| 3 | Nhan đề “Con chim quên tiếng hót”
– “Con chim quyên tiếng hót”: chỉ con nhồng tuy rất đẹp nhưng vì quen bắt chước người khác, nói theo người khác lâu dần thành quen, không còn cất lên tiếng hót của mình – Nhan đề gợi về một bộ phận người chỉ biết bắt chước người khác, nói theo người khác, đánh mất mình, sống không thật với mình |
1,5 |
| 4 | Ý nghĩa của chi tiết
– Chi tiết này được sử dụng nhiều lần vừa có tác dụng gây ấn tượng, vừa có tính chất thắt nút để thúc đẩy toàn bộ diễn biến truyện. – Chi tiết giúp bộc lộ tính cách của nhân vật: Con nhồng chỉ biết bắt chước người khác mà không biết đâu là tốt, xấu – Chi tiết này góp phần thể hiện tư tưởng chủ đề của tác phẩm: phê phán, lên án những kẻ bắt chước người khác, đánh mất mình |
1,5 |
| 5 | – Kết thúc: Con nhồng chết, nhà văn buông một lời giáo huấn nhẹ nhàng nhưng thâm thuý và sâu sắc “Cho nên, biết thì nói, không biết thì đừng nói theo lời người khác, chết oan đó” (0,5 điểm)
– Nhận xét: (1,5 điểm) + Đó là một kiểu kết thúc bất ngờ, mang tính triết lý, tạo sức hấp dẫn cho tác phẩm (0,5 điểm) + Kiểu kết thúc đó là kết tinh của một ngòi bút giàu chất trí tuệ (0,5 điểm) + Kết thúc này đã mở rộng ý nghĩa của câu chuyện, của tác phẩm: Đó không còn là chỉ là câu chuyện về con nhồng, mà còn là câu chuyện về con người, về cuộc sống. Những người không hiểu chuyện mà nói theo người khác sẽ để lại hậu quả khôn lường. Từ đó thể hiện những suy nghĩ, cảm xúc của nhà văn về cuộc sống và con người. (0,5 điểm) |
2,0 |
| 6 | – Thông điệp: bắt chước người khác, đánh mất mình sẽ có kết cục bi thảm; không nên cổ xúy cho cái xấu . (0,5 điểm)
– Những thông điệp của truyện có ý nghĩa quan trọng trong cuộc sống hôm nay + Gợi cho con người về lối sống đẹp, sống là chính mình, biết phân biệt đúng, sai (0,25 điểm) + Thức tỉnh con người hãy sống lí trí, bản lĩnh, có quan điểm, chính kiến, biết ứng xử phù hợp để đạt được những giá trị đích thực, không làm tổn hại đến người khác (0,25 điểm) |
1,0 |
LÀM VĂN (12,0 điểm)
Câu 1 (5.0 điểm)
Bài văn có thể trình bày theo những cách khác nhau nhưng cần thể hiện rõ các vấn đề:
- Khẳng định tính đúng đắn của vấn đề
– Giải thích và làm sáng tỏ vấn đề bằng lí lẽ và dẫn chứng.
- Mở rộng vấn đề
- Rút ra bài học nhận thức, hành động cho bản thân.
Dưới đây là một định hướng:
– Giải thích
+ Chỗ dựa là điểm tựa để con người có được sức mạnh, thế đứng vững chắc và hành động hiệu quả;
+ Câu nói khẳng định tầm quan trọng của chỗ dựa và việc làm chỗ dựa cho người khác là hành vi tốt đẹp thể hiện đức hi sinh, lòng vị tha
– Phân tích chứng minh
+ Tìm chỗ dựa cho mình trong cuộc sống là cần thiết
++ Cuộc sống nhiều biến động, thử thách, con người rất cần chỗ dựa để tăng thêm sức mạnh, vượt qua khó khăn
++ Cần có chỗ dựa để sẻ chia, tiếp sức, thấy niềm vui, niềm tin, ý nghĩa cuộc sống
+ Làm chỗ dựa cho người khác là tốt đẹp, cần thiết hơn
++ Đem lại cho người khác nguần động viên, sự giúp đỡ về vật chất, tinh thần để họ vượt qua khó khăn
++ Tạo nền tảng phát triển cuộc sống của mỗi cá nhân và cộng đồng, tạo mối quan hệ tốt đẹp, thể hiện cách sống nhân văn.
– Mở rộng vấn đề: Cần biết dựa vào chính mình; phê phán những người có lối sống ỷ lại, dựa dẫm, những người có lối sống vị kỉ
– Bài học: Trân trọng và vun đắp những chỗ dựa tinh thần bền vững; nỗ lực cố gắng, hoàn thiện mình để có thể trỏe thành chỗ dựa tốt đẹp cho người khác
Câu 2 (7.0 điểm)
Bài văn có thể trình bày theo những cách khác nhau nhưng cần thể hiện rõ các vấn đề.
– Giải thích vấn đề: Truyện ngắn là gì? những điều rất sâu xa và da diết của con người khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán là gì? Vì sao truyện ngắn lại chứa đựng những điều sâu xa và da diết của con người khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán
– Phân tích, chứng minh: Làm sáng tỏ những điều sâu xa và da diết của con người khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán trong tác phẩm “Con chim quên tiếng hót”
– Nghệ thuật thể hiện những điều sâu xa và da diết của con người khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán trong tác phẩm “Con chim quên tiếng hót” của Nguyễn Quang Sáng
– Đánh giá giá trị của tác phẩm và vấn đề nghị luận
- Dưới đây là một định hướng:
- – Giải thích vấn đề:
- + Truyện ngắn là gì? Truyện ngắn là thể loại tự sự cỡ nhỏ. Truyện ngắn hướng tới khắc họa một hiện tượng trong đời sống; cốt truyện thường diễn ra trong thời gian, không gian hạn chế; kết cấu không nhiều tầng; nhiều tuyến; thường có ít nhân vật. Truyện ngắn thu hút người đọc bởi nội dung cô đúc, chi tiết có sức ám ảnh, ý tưởng sắc sảo được thể hiện qua tình huống bất ngờ, lời văn hàm súc mang nhiều ẩn ý
+ Những điều sâu xa và da diết của con người khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán là những vấn đề có ý nghĩa xã hội lớn lao, thể hiện những tư tưởng nhân sinh sâu sắc. Đây chính già giá trị cốt lõi của văn học nói chung, truyện ngắn nói riêng
+ Vì sao truyện ngắn lại chứa đựng những điều sâu xa và da diết của con người khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán ?
++ Xuất phát từ đặc trưng của truyện ngắn: “Truyện ngắn giống như nước hoa quả cô đặc” (Trương Hiền Lương); truyện ngắn như “mặt cắt giữa một thân cây cổ thụ : Chỉ liếc qua những đường vân trên cái khoanh gỗ tròn tròn kia, dù sau trăm năm vẫn thấy cả cuộc đời của thảo mộc”(Nguyễn Minh Châu)
++ Xuất phát từ thiên chức của nhà văn: “Chỉ cần một số ít trang văn xuôi mà họ (các bậc thầy về truyện ngắn) có thể làm nổ tung trong tình cảm và ý nghĩ người đọc những điều rất sâu xa và da diết của con người, khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán”. (Nguyễn Minh Châu)
++ Xuất phát từ sự vận động, phát triển và yêu cầu của người đọc, của xã hội
– Phân tích, chứng minh: Làm sáng tỏ những điều sâu xa và da diết của con người khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán trong tác phẩm “Con chim quên tiếng hót”
- + Truyện ngắn “Con chim quên tiếng hót” đề cập tới vấn đề: Một bộ phận người trong xã hội quen làm theo người khác và đánh mất mình, dẫn đến kết cục bi thảm. Hình ảnh con nhồng bắt chước tiếng nói của người khác, không biết đâu là tốt, đâu là xấu. Sau dần thành quen, nó quên cả tiếng hót của bản thân, có những hành động, lời nói không phù hợp. Và cuối cùng con nhồng có kết cục bi đát: bị người chủ đập chết
- + Vấn đề cố xúy cho cái xấu, khiến cái xấu càng lộng hành, đẩy con người ta vào bi kịch. Trong truyện, từ những lời nói tốt đẹp đến những lời nói xấu của con nhồng đều được mọi người vỗ tay, tán thưởng, thậm chí thưởng ớt cho nó nhiều hơn khi nó nói những câu tục. Chính vì vậy mà con nhồng không ý thức được đâu là xấu đâu là tốt, dần dần cái xấu thắng thế, lên ngôi.
++ Tác phẩm gửi tới thông điệp: Con người không nên bắt chước người khác, làm theo người khác; cần có những hiểu biết, những nhận thức sâu sắc về cuộc sống, biết đâu là đúng, đâu là sai, cần học tập và loại bỏ cái gì trong đời sống; không cổ xúy cho cái xấu, cái ác; Cần sống là chính mình để không gặp phải những rắc rối, không phải chịu kết cục bi đát
– những điều sâu xa và da diết của con người khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán trong truyện “Con chim quên tiếng hót” được Nguyễn Quang Sáng thể hiện qua hình thức nghệ thuật đặc sắc: cách kể rất li kì cuốn hút, cốt truyện đơn giản gần gũi; ngôn ngữ giàu hình ảnh, giọng kể nhẹ nhàng, nhiều chi tiết nghệ thuật đặc sắc
– Đánh giá giá trị của tác phẩm và vấn đề nghị luận:
+ Những đặc sắc nghệ thuật và “những điều sâu xa và da diết của con người khiến người đọc phải nhớ mãi, suy nghĩ mãi, đọc đi đọc lại vẫn không thấy chán ” đã làm nên giá trị của truyện ngắn
+ Nhận định của Nguyễn Minh Châu không chỉ đúng với truyện ngắn “Con chim quên tiếng hót” được Nguyễn Quang Sáng, mà còn đúng mới truyện ngắn nói chung. Ý kiến đã đặt ra yêu cầu quan trọng đối với người sáng tác và người tiếp nhận
