|
ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI TRƯỜNG CẤP THPT
NĂM HỌC 2023 – 2024 MÔN: NGỮ VĂN Thời gian làm bài: 150 phút (Không tính thời gian giao đề) |
ĐỌC HIỂU (8 điểm)
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
NGƯỜI SÓT LẠI CỦA RỪNG CƯỜI
(Lược phần đầu: Năm cô gái thanh niên xung phong có nhiệm vụ canh giữ một kho quân nhu náu mình dưới tán cây rừng Trường Sơn trong cuộc kháng chiến chống Mĩ. Họ rất có ý thức giữ gìn vẻ đẹp nữ tính của mình nhưng rừng và dòng nước khe màu xanh đen đã vặt trụi tóc của họ. Thảo là cô gái đến nhận nhiệm vụ ở kho sau cùng. Năm cô gái cùng mơ ước về một tình yêu hạnh phúc và họ thấm thía nỗi cô đơn. Thảo là cô gái duy nhất không bị mắc chứng bệnh cười đáng sợ giống những người đồng đội.)
[1] Một buổi trưa có ba người lính đến lĩnh quân trang. Cách kho một quãng, họ bỗng chùn chân vì vẳng tiếng cười man dại. Nghe ngóng một chốc, ba người lính bước tiếp, thoáng nhớ lại câu chuyện hoang đường về bữa tiệc của các mụ phù thuỷ trong rừng. Gần đến chòi canh kho, bỗng “soạt” rồi “huỵch” – hình như có con vượn trắng vừa nhảy từ chòi canh xuống và lẩn vào đám lá. Ba người tản ra, một người chui vào bụi đuổi theo con vượn. Anh ta đang ngơ ngác nhìn ngược nhìn xuôi thì “phốc” – một đôi tay từ đâu đã ghì chặt lấy cổ và sau gáy anh vang lên tiếng cười man dại lúc nãy. Vừa cố sức gỡ ra, vừa ngoái lại, anh kinh hoàng thấy con vượn lúc nãy đang ôm chặt lấy anh. Nhưng anh còn bàng hoàng gấp đôi khi nhận ra rằng “con vượn trắng” ấy lại là một người con gái hoàn toàn trần truồng tóc xoã, vẻ mặt bơ phờ và đang ngửa cổ ra sau cười khanh khách.
Anh ta líu cả lưỡi, gọi không ra tiếng: “Hiên ơi! Hiên”. Một người lính cao cao, trông già dặn hơn, chạy vội đến. Thấy anh bạn mình đang đứng như trời trồng trong tay một người con gái loã lồ thì vừa sợ vừa buồn cười. Anh đã từng nghe nói đến chứng bệnh mà các cô gái thường mắc phải trong những trường hợp tương tự. Anh bước tới, ra hiệu cho anh bạn đừng cố sức gỡ tay cô gái ra làm gì mà cứ dịu dàng vỗ về an ủi, một chốc, cô ta sẽ dịu lại. Rồi anh nhảy ba bậc một lên chòi canh kho.
Trên sàn chòi khấp khểnh, ba cô gái đang vừa cười vừa khóc, tay dứt tóc, và xé quần áo. Còn một cô khác trẻ hơn đang chạy tới chạy lui ôm đầu tuyệt vọng. Cô chưa bị lây, nhưng với cung cách này, chẳng bao lâu, cô ta sẽ cũng không thoát khỏi.
Đã dạn dày với cảnh chết chóc, mà giờ đây, khi đứng trước thân thể loã lồ căng đầy sức sống của những người con gái, Hiên run bắn. Người đàn ông đã ngủ quên trong anh giờ đây vùng vằng giẫy đạp. Trong phút chốc, Hiên muốn buông trôi, muốn quên hết.
Phải một lúc sau, Hiên mới trấn tĩnh được. Anh nhớ lại cách chữa bệnh này. Trước đây, hồi còn là một cậu bé, anh đã nghe kể lào phào bên tai. Hiên khoá chốt an toàn, cầm ngang khẩu súng, đột ngột lao tới đạp mạnh vào cửa chòi, gân cổ quát lớn:
– Mấy con Việt cộng kia! Kho đâu? Chỉ mau, không tao bắn vỡ sọ!
Như có phép lạ, các cô gái đang cười sằng sặc bỗng im bặt, bàng hoàng rồi sực tỉnh, vơ ngay lấy súng, nhảy vội xuống đất chĩa vào Hiên định bóp cò. May sao, người bạn đứng trong lùm cây vội la lên: “Đừng bắn! Quân mình đó!”. Khi ấy các cô gái mới nhìn rõ ngôi sao trên mũ và bộ quân phục anh đang mặc. Họ từ từ bỏ súng xuống, bất chợt nhìn nhau rồi cúi xuống, thấy mình không một mảnh vải che thân trước mặt ba người đàn ông xa lạ. Các cô kinh hoàng chạy biến vào rừng, chúi vào gốc cây khóc không ra tiếng. Cả Thảo – cô gái duy nhất không mắc bệnh cười, cũng chạy trốn. Cô thấy thương các chị đến quặn ruột. Cô buồn tủi, tiếc cho lòng trinh bạch con gái. Đến tối, năm chị em mới dám dìu nhau về, nghe ngóng động tĩnh mãi mới lần lên chòi.
Ba người lính đã ra đi. Họ cài lại mảnh giấy xé vội vàng từ một cuốn sổ nhỏ:
“Kính chào các đồng chí! Chúng tôi sẽ lấy quân trang ở kho khác và gọi bác sĩ đến. Các đồng chí thân yêu! Chiến tranh mà. Mong tha lỗi! Vĩnh biệt”.
Vài ngày sau, cô y tá đến, cho các cô gái uống thứ thuốc gì đó màu trăng trắng. Không thuốc thì cũng đã khỏi. Nhưng các cô gái trầm lặng hẳn và già thêm hai mươi tuổi.
Cánh rừng này được mang tên “Rừng Cười” từ đó. Từ đây, người ta không gọi tên kho ấy theo ký hiệu quy định nữa, mà bảo: “Hôm nay, tôi về kho Rừng Cười lấy quân trang”.
[2] Vài tháng sau, kho Rừng Cười nhận được lệnh chuyển. Tiếng súng của những trận đánh nghe đã gần lắm. Chưa kịp đi thì địch đã đưa cả một đại đội đến đánh chiếm chòi và năm cô gái nhỏ. Lúc đó, Thảo đang bị sốt mê man – những trận sốt rét nhập môn cho người ở rừng. Bốn chị kia đã dìu Thảo đi giấu ở một hốc cây kín đáo rồi về cầm súng. Chuyện thần thoại của chiến trường không xảy ra ở đây. Bốn cô gái không chống chọi nổi đã dành những viên đạn cuối cùng cho mình để tránh ô nhục. Tên tuổi họ, lẽ ra phải được in bằng chữ đậm trên trang nhất của các báo như những anh hùng. Nhưng cũng chẳng có gì lạ. Họ nằm lặng lẽ dưới nấm mồ chung do bàn tay yếu ớt của Thảo cố sức đắp sau cơn sốt. Khi cô từ hốc cây tỉnh lại thì địch đã rút.
Đầu Thảo như muốn nổ tung. Cô không khóc nổi. Nhớ lại đêm trước trận đánh, cả năm chị em cùng linh cảm thấy một điều gì khác thường. Đêm oi ả, tù đọng. Mấy chị em nói chuyện bâng quơ rồi một chị đòi Thảo kể về người yêu. Và như mọi lần, Thảo vừa kể bằng chuyện thực vừa bằng hoang tưởng, vẽ lên chàng “hoàng tử”. Ba chị kia mắt sáng ngời lắng nghe như nuốt lấy từng lời. Nhưng Thắm – chị tổ trưởng, trước lúc chui vào màn đã đến vuốt tóc Thảo và bảo: “Thảo ơi! Liệu em có quá yêu người ta không đấy, không hiểu sao, chị bỗng thấy sợ cho em. Em là người duy nhất trong chúng ta đang có hạnh phúc. Mai này, có trở về, dù thế nào, em cũng không được để đàn ông người ta phải thương hại mình nghe!”.
Lúc đó Thảo đã thoáng chút hờn giận chị. Thế mà giờ đây, Thắm và ba đồng đội của cô đã chết trong những tư thế rất khác nhau. Một lưỡi lê cay cú đã đâm nát một bên ngực của Thắm. Trước đây mỗi lúc tắm chung dưới khe, Thảo thường thích ngắm trộm ngực chị Thắm và thầm nghĩ: “Ngực thần Vệ nữ cũng có lẽ chỉ đẹp đến thế là cùng” và ước ao phải chi mình có bộ ngực như thế. Giờ đây Thảo chỉ còn mỗi cách vần các đồng đội của mình xuống huyệt, rải lên bốn thi thể con gái một thảm lá thật dày, rồi lấp đất. Cô trồng lên mộ bốn cây bằng lăng nhỏ, rồi dốc nốt chỗ nước trong bi đông xuống tưới cho cây. Mặt đất khô khan kêu “xèo” một tiếng, bốc hơi ngùn ngụt quẩn vào chân Thảo.
(Lược phần cuối: Hai năm sau, Thảo học năm thứ nhất khoa Văn. Cô thường sống với giấc mơ tuổi thơ và giấc mơ tuổi thanh xuân. Cô vẫn mơ thấy tóc rụng như trút xuống khuôn ngực đã bị đâm nát của chị Thắm. Thảo gặp lại Thành – chàng “hoàng tử” cô vẫn kể cho các chị ở Rừng Cười nghe. Họ tiếp tục hò hẹn. Tuy nhiên, những ám ảnh chiến tranh khiến Thảo không thể thấy tình yêu của mình bình thường như trước. Khi đoán Thành đã yêu người con gái khác, trẻ đẹp hơn mình, Thảo muốn giải thoát cho anh bằng cách bịa ra những bức thư của một người tình mới để Thành tin cô đã phản bội anh. Vào đúng đêm tân hôn của Thành, Thảo lấy những bức thư mình tự viết, tự gửi cho mình ra đọc. Cô bỗng vừa cười vừa khóc giống như những cô gái Rừng Cười năm nào. Cả phòng kí túc xá của Thảo hoảng loạn. Mọi người mang cô đi trạm xá cấp cứu. Họ đọc những bức thư Thảo tự viết cho mình và báo tin cho Thành. Thành đi tìm Thảo khắp nơi mà không gặp, cuối cùng ở lại Hà Nội sống với người vợ trẻ. Năm năm sau, trong buổi hội trường của các cựu sinh viên khoa Văn, Thành tiếp tục chìm đắm trong nỗi hối hận và mong chờ Thảo xuất hiện.)
1991
(Võ Thị Hảo, Truyện ngắn chọn lọc Võ Thị Hảo, NXB Hội Nhà văn, 1995)
Câu 1. Xác định ngôi kể được sử dụng trong văn bản.
Câu 2. Sự khốc liệt của chiến tranh được gợi ra qua những chi tiết nào trong đoạn văn sau?
Vài tháng sau, kho Rừng Cười nhận được lệnh chuyển. Tiếng súng của những trận đánh nghe đã gần lắm. Chưa kịp đi thì địch đã đưa cả một đại đội đến đánh chiếm chòi và năm cô gái nhỏ. Lúc đó, Thảo đang bị sốt mê man – những trận sốt rét nhập môn cho người ở rừng. Bốn chị kia đã dìu Thảo đi giấu ở một hốc cây kín đáo rồi về cầm súng. Chuyện thần thoại của chiến trường không xảy ra ở đây. Bốn cô gái không chống chọi nổi đã dành những viên đạn cuối cùng cho mình để tránh ô nhục. Tên tuổi họ, lẽ ra phải được in bằng chữ đậm trên trang nhất của các báo như những anh hùng. Nhưng cũng chẳng có gì lạ. Họ nằm lặng lẽ dưới nấm mồ chung do bàn tay yếu ớt của Thảo cố sức đắp sau cơn sốt. Khi cô từ hốc cây tỉnh lại thì địch đã rút.
Câu 3. Phần [2] trong văn bản chủ yếu được quan sát từ điểm nhìn nào? Chỉ ra ý nghĩa của điểm nhìn ấy?
Câu 4. Anh/chị hãy phân tích ý nghĩa nhan đề Người sót lại của Rừng Cười?
Câu 5. Nhận xét về số phận và vẻ đẹp của người sót lại trong văn bản trên?
Câu 6. Svetlana Alexievich – nữ nhà văn người Belarus đã đặt tên cho một cuốn sách viết về những người lính nữ đã sống sót trở về sau Chiến tranh Thế giới thứ hai là Chiến tranh không có khuôn mặt phụ nữ. Từ câu chuyện của Võ Thị Hảo và tên cuốn sách của Svetlana Alexievich, anh/chị hãy ghi lại những suy ngẫm của mình về thân phận những người phụ nữ bước ra từ các cuộc chiến tranh.
VIẾT (12 điểm)
Câu 1. (5 điểm)
Từ nội dung truyện ngắn Người sót lại của Rừng Cười, anh/chị hãy viết bài văn với tựa đề: Hạnh phúc hôm nay là….
Câu 2. (7 điểm)
Truyện ngắn có khả năng phản ánh hiện thực rộng lớn, đi sâu vào những mảnh đời cụ thể và cả những diễn biến sâu xa trong tâm hồn con người. Anh/chị hãy làm sáng tỏ ý kiến trên qua tác phẩm Người sót lại của Rừng Cười (Võ Thị Hảo).
__________________________________
Chú thích:
- Tác giả: Võ Thị Hảo là tên thật đồng thời là bút danh của nữ nhà văn sinh năm 1956. Bà chuyên viết về thể loại truyện ngắn và tiểu thuyết với những tác phẩm tiêu biểu và đặc sắc như Biển cứu rỗi, Chuông vọng cuối chiều, Một trăm cái dại của đàn ông, Giàn thiêu, Người sót lại của Rừng Cười… Với cách viết theo hình thức nghệ thuật là kiểu kết cấu theo logic nhân quả tâm lí trong những sáng tác của mình, nhà văn đi sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật và làm cho câu chuyện hiện lên rõ nét nhất đối với bạn đọc.
- Tác phẩm: Người sót lại của Rừng Cười lấy bối cảnh từ cuộc kháng chiến chống Mỹ, là truyện ngắn tiêu biểu cho thời kì văn học sau 1975, tiêu biểu cho phong cách của nhà văn Võ Thị Hảo.
HƯỚNG DẪN CHẤM
Hướng dẫn chung
– Giám khảo cần nắm vững yêu cầu của Hướng dẫn chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh, tránh cách chấm đếm ý cho điểm.
– Do đặc trưng của bộ môn Ngữ văn nên giám khảo cần chủ động, linh hoạt trong việc vận dụng đáp án và thang điểm; khuyến khích những bài viết có cảm xúc, sáng tạo.
– Việc chi tiết hóa điểm số của các ý (nếu có) phải đảm bảo không sai lệch với tổng điểm của mỗi ý và được thống nhất trong Tổ bộ môn của trường.
– Sau khi cộng điểm toàn bài, làm tròn đến theo quy định hiện hành.
Đề và đáp án
| Phần | Câu | Nội dung | Điểm |
| I | ĐỌC HIỂU | 8.0 | |
|
|
1 | Ngôi kể được sử dụng trong văn bản: Ngôi thứ ba.
Hướng dẫn chấm: – Trả lời như đáp án: 0.5 |
1.0 |
| 2 | Sự khốc liệt của chiến tranh được gợi ra qua những chi tiết, hình ảnh:
– Tiếng súng của những trận đánh nghe đã gần lắm – địch đã đưa cả một đại đội đến đánh chiếm chòi và năm cô gái nhỏ. – những trận sốt rét – Bốn cô gái không chống chọi nổi đã dành những viên đạn cuối cùng cho mình để tránh ô nhục. – Họ nằm lặng lẽ dưới nấm mồ chung do bàn tay yếu ớt của Thảo cố sức đắp sau cơn sốt. Hướng dẫn chấm: – Trả lời được 1 – 2 chi tiết, hình ảnh: 0.25 – Trả lời được từ 3 chi tiết, hình ảnh trở lên: 0.5 |
1.0 | |
| 3 | – Quan sát chủ yếu từ điểm nhìn bên trong – điểm nhìn xuyên qua kể và tả theo cảm nhận và ý thức của nhân vật Thảo.
– Ý nghĩa của điểm nhìn + Sự khốc liệt của chiến tranh hiện lên một cách chân thực + Thế giới nội tâm phong phú với nhiều cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật Thảo + Từ đó có cái nhìn sâu sắc về chiến tranh. Chiến tranh luôn gắn với nỗi đau và những bi kịch + Phong cách nghệ thuật của tác giả, tài năng phân tích, miêu tả tâm lí tinh tế, chân thực… |
1.5 | |
| 4 | Ý nghĩa nhan đề
– Nhan đề có sự kết hợp giữa danh từ người và động từ sót lại có thể gợi ra sự tò mò cho người đọc, thôi thúc người đọc đi vào văn bản để xem người đó là ai, tại sao lại sót lại. Rừng Cười vừa gợi ra một địa điểm, vừa gợi ra một hành động, cười không phải là vui vẻ, hạnh phúc mà là đau đớn, bi kịch. – Nhan đề giúp ta dự đoán nhân vật chính, những nhân vật liên quan và thân phận của họ gắn với một không gian đặc biệt, ám ảnh. – Gợi mở số phận, cuộc đời đầy bi kịch của người sót lại – Thể hiện tư tưởng, chủ đề của tác phẩm: Sự khốc liệt, thương đau của chiến tranh và những bi kịch của số phận con người bước ra từ cuộc chiến. Hướng dẫn chấm: – Trả lời được 1 ý: 0.5 – Trả lời được 2 ý: 0.75 – Trả lời 3 ý: 1.0 |
1.5 | |
| 5 | – Người sót lại được nói đến trong câu chuyện là Thảo – một trong năm cô gái thanh niên xung phong ở rừng Trường Sơn.
– Số phận đáng thương, trớ trêu với nhiều bi kịch: là một cô gái thanh niên xung phong làm nhiệm vụ nơi rừng thiêng, nước độc, tóc trụi đi; chứng kiến đồng đội bị mắc chứng bệnh cười đáng sợ, sống trong cảnh cô đơn, đối mặt với chiến trường ác liệt, chứng kiến cái chết của đồng đội, tự tay chôn cất những người chị đã từng gắn bó với mình ở chiến trường; sau khi bước ra khỏi cuộc chiến tình yêu tan vỡ, những ám ảnh của chiến tranh vẫn luôn dày vò… – Vẻ đẹp: Thảo mạnh mẽ, gan góc, kiên cường, dũng cảm như bao cô gái thanh niên xung phong; có khát khao, ước mơ đẹp; giàu lòng tự trọng, cao thượng… – Nhận xét: Đó là số phận và vẻ đẹp của bao cô gái thanh niên xung phong thời chống Mỹ. Gợi dậy niềm tự hào, cảm phục… thương cảm, xót xa; thức tỉnh ý thức trách nhiệm đối với non sông. Hướng dẫn chấm: – Trả lời được ý 1: 0.25 – Trả lời được 2 ý về số phận và vẻ đẹp: 1 – Trả lời được ý nhận xét: 0.25 |
1.5 | |
| 6 | – HS nêu ra những suy ngẫm của bản thân.
– Có thể trình bày theo hướng: Suy ngẫm về thân phận những người phụ nữ bước ra từ các cuộc chiến tranh: + Vào cuộc chiến, họ phải tự rũ bỏ thiên chức tự nhiên của mình để trở thành một người gan góc và nam tính. Ra khỏi cuộc chiến, họ nhiều khi bỡ ngỡ, lạ lẫm với chính những điều thuộc về thiên tính nữ của mình. + Họ bước ra khỏi cuộc chiến với rất nhiều tổn thương, đổ vỡ. Những kí ức, ám ảnh về chiến tranh luôn đeo bám, day dứt họ. Chiến tranh không lấy đi mạng sống của họ nhưng đã lấy đi gần như toàn bộ nhựa sống của họ. … Hướng dẫn chấm: – Trả lời được 1 ý: 0,75 – Trả lời được 2 ý: 1.5 |
1.5 | |
| II
|
VIẾT | 5.0 | |
| Câu 1 | a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận
Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề |
0.25 | |
| b. Xác định đúng yêu cầu của đề
Hạnh phúc hôm nay là… |
0.25 | ||
| c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
HS có thể viết bài nhiều cách trên cơ sở kết hợp được lí lẽ và dẫn chứng để tạo tính chặt chẽ, logic của mỗi luận điểm; Học sinh có thể triển khai theo hướng sau: |
3.0
0,25 |
||
| – Nội dung của truyện ngắn: kể về số phận của con người trong chiến tranh và thời hậu chiến từ đó đặt ra vấn đề về chiến tranh và số phận con người. Đồng thời giúp bạn đọc nhận ra hạnh phúc của mỗi người luôn gắn với từng thời điểm, hoàn cảnh cụ thể. Thời chiến, hạnh phúc của mỗi người là gắn với tổ quốc. Bước ra khỏi cuộc chiến, hạnh phúc là được trở về bên người thân, được yêu, được đón nhận…
– Giải thích: + Hạnh phúc là trạng thái cảm xúc vui sướng của con người khi đạt được mục đích. – Bàn luận: Hạnh phúc hôm nay là: + Được sống trong một đất nước hòa bình, không có chiến tranh, + Đánh đổi bằng máu xương của thể hệ cha anh, thành quả của những cố gắng và nỗ lực của thế hệ đi trước. + Những cố gắng không ngừng của mỗi người, đặc biệt là tuổi trẻ để xứng đáng với thế hệ cha anh, góp phần dựng xây đất nước + Gắn với những điều bình dị, bé nhỏ, thân thương… – Mở rộng + Đáng buồn khi có một số người sống với hạn phúc, niềm vui riêng với sự ích kỉ cá nhân + Phê phán chiến tranh gieo rắc những thương đau, bi kịch + Hạnh phúc của mỗi người gắn với hạnh phúc của non sông… + Hạnh phúc là khi những giá trị và những nhu cầu cá nhân được thừa nhận. – Bài học nhận thức, hành động, liên hệ bản thân |
|||
| d. Chính tả, ngữ pháp
Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt. |
0.5 | ||
| e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ. | 0.5 | ||
| Câu 2 | a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận
Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề |
0,5 | |
| b. Xác định đúng yêu cầu của đề: Đặc trưng , thế mạnh của thể loại truyện ngắn. | 0,5 | ||
| c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
HS có thể viết bài nhiều cách trên cơ sở kết hợp được lí lẽ và dẫn chứng để tạo tính chặt chẽ, logic của mỗi luận điểm; đảm bảo các yêu cầu sau: |
5.0 | ||
|
|
* Giới thiệu tác giả, tác phẩm, ý kiến
* Giải thích: + Truyện ngắn: Là thể loại tự sự cỡ nhỏ, thườnghướng tới việc khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn con người (từ điển thuật ngữ văn học. Truyện ngắn được coi như một lát cắt của đời sống. + Phản ánh hiện thực cuộc sống rộng lớn: đi vào khám phá, phản ánh hiện thực đời sống một cách chân thực, khách quan, + Đi sâu vào những mảnh đời cụ thể, đi sâu vào cả những diễn biến sâu xa trong tâm hồn con người: khắc họa rõ nét không chỉ ngoại hình, số phận, tính cách mà cả thế giới bên trong… -> Nhận định nói lên đặc trưng, thế mạnh của thể loại truyện là khám phá, phản ánh hiện thực cuộc sống vừa khái quát vừa cụ thể sống động, cả ở bề rộng hiện thực và chiếu sâu tâm hồn con người. * Bàn luận: Là nhận định đúng đắn, sâu sắc, đã khái quát ngắn gọn giá trị của truyện ngắn. + Truyện nói riêng văn học nói chung đều hướng tới khám phá, phản ánh hiện thực cuộc sống con người, đặc biệt là thế giới nội tâm sâu xa, bí ẩn của con người. Con người là bản thế phức tạp nhưng phức tạp nhất là thế giới tâm hồn với những cung bậc tình cảm, cảm xúc phong phú. Nhiệm vụ của văn học là phân tích, lý giải đươc thế giới tâm hồn ấy. Văn học khám phá con người nhưng sự khám phá chỉ đạt giá trị đích thực khi nhìn con người ở cả bên ngoài lẫn bên trong. Đặc biệt là phát hiện, miêu tả lí giải sâu sắc thế giới nội tâm của con người. + Đặc trưng của truyện ngắn: là thể loại tự sự cỡ nhỏ, giới hạn về không gian, thời gian, xoay quanh một vài tình huống đặc biệt, cô đúc chi tiết nhưng vẫn có sữ bao quát hiện thực, vẫn có khả năng đặt ra những vấn đề lớn, thể hiện những tư tưởng nhân sinh sâu sắc. Nhân vật trong truyện là những mảnh đời cụ thể, được miêu tả chi tiết, sinh động, khám phá sâu sắc về cuộc đời, số phận, tính cách trong mối quan hệ với hoàn cảnh và môi trường xung quanh, đặc biệt được khám phá ở chiều sâu tâm hồn với những diễn biến tâm lí sâu xa. * Phân tích, chứng minh qua tác phẩm – Phản ánh hiện thực cuộc sống rộng lớn: hiện thực của chiến tranh tàn khốc, hiện thực về cuộc sống gian khổ, thiếu thốn về vật chất và tinh thần của những cô thanh niên xung phong thời chống Mĩ, hiện thực về những bi kịch về số phận con người thời hậu chiến.. – Đi sâu vào những mảnh đời cụ thể ++ Chị Thắm: tổ trưởng, ân cần, tình cảm, chân thành ++ Anh Hiên: một người lính già dặn, từng trải, dạn dày với chiến trường ++ Những cô gái thanh niên xung phong đã hi sinh tuổi thanh xuân, ngã xuống để giành độc lập cho non sông ++Đặc biệt là Thảo: Số phận đáng thương với nhiều bi kịch: làm nhiệm vụ nơi rừng thiêng, nước độc, tóc trụi đi, chứng kiến đồng đội bị mắc chứng bệnh cười đáng sợ, sống trong cảnh cô đơn, đối mặt với chiến trường ác liệt, chứng kiến cái chết của đồng đội, bi kịch tình yêu tan vỡ, những ám ảnh của chiến tranh vẫn luôn dày vò… Thảo mạnh mẽ, gan góc, kiên cường, dũng cảm như bao cô gái thanh niên xung phong; có khát khao, ước mơ đẹp; giàu lòng tự trọng, cao thượng… |
0,25
0,5
|
|
| – Diễn biến sâu xa trong tâm hồn con người
+ Những cô gái thanh niên xung phong khi bệnh cười tái phát trở nên vô hồn, điên dại; khi tỉnh lại hoảng sợ, đau đớn, tủi hổ… + Cô Thảo: ++ Khi chứng kiến bệnh tình của các chị: đau đớn, tuyệt vọng, thương các chị vô cùng, buồn tủi, tiếc cho lòng trinh bạch con gái ++ Khi chứng kiến cái chết của đồng đội – Xúc động mạnh, đau đớn đến mức không khóc nổi. – Nhớ cảnh tượng năm chị em quây quân kể chuyện, nhớ lời dặn dò và dự cảm, âu lo của chị Thắm. – Xót xa, tiếc nuối cho vẻ đẹp thanh xuân của chị Thắm. – Yêu thương, chăm chút khi tiễn các chị về với đất mẹ. ++ Khi trở về: Thảo cô đơn, lạc lõng, mơ giấc mơ tuổi thơ và tuổi thanh xuân, – Bàn bạc mở rộng + Khẳng định giá trị của thể loại truyện ngắn; yêu cầu về nội dung, tư tưởng và nghệ thuật của thể loại. Gửi gắm những tư tưởng, thông điệp sâu sắc mới mẻ của nhà văn, nghệ thuật xây dựng nhân vật vừa cụ thể, điển hình, khả năng khám phá, miêu tả nội tâm… + Bài học người cầm bút: Nhà văn phải dựng được cốt truyện tinh giản nhất nhưng phải có khả năng bao quát. Tạo nên những khoảng khống cho sự liên tưởng, tưởng tượng. sâu sắc, tinh nhạy trước những vấn đề của cuộc sống, với số phận con người. Nhà văn miêu tả tinh tế, sống động thế giới nội tâm Từ đó mới tạo nên tác phẩm có giá trị về nội dung và nghệ thuật. + Đối với người đọc: hãy sống cùng tác phẩm để cảm thụ bằng tất cả tư tưởng, tâm hồn mình để thấy giá trị tư tưởng và giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Người đọc cần trau dồi vốn sống, tích lũy kinh nghiệm, trân trọng tác phẩm, tìm cách hiểu tác phẩm một cách khách quan, toàn vẹn; tăng khả năng liên tưởng bao quát tiếp nhận trân trọng giá trị của tác phẩm, thấy được giá trị của tác phẩm ở nội dung và nghệ thuật. |
0,75 |
||
| d. Chính tả: Vốn từ ngữ phong phú; giàu hình ảnh; trong đó có nhiều từ hay, độc đáo, biểu cảm; kiểu câu đa dạng; không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp.
|
0,5 | ||
| e. Sáng tạo: Có quan điểm mới, cách nhìn mới, có cách diễn đạt sáng tạo… | 0,5 | ||
| Tổng điểm | 20.0 | ||
Lưu ý chung:
- Đây là đáp án mở, thang điểm không quy định chi tiết đối với từng ý nhỏ, chỉ nêu mức điểm của các phần nội dung lớn nhất thiết phải có.
- Chỉ cho điểm tối đa theo thang điểm với những bài viết đáp ứng đầy đủ những yêu cầu đã nêu ở mỗi câu, đồng thời phải được triển khai chặt chẽ, diễn đạt lưu loát, có cảm xúc.
- Khuyến khích những bài viết có sáng tạo. Chấp nhận bài viết không giống đáp án, có những ý ngoài đáp án, nhưng phải có căn cứ xác đáng và lí lẽ thuyết phục.
- Không cho điểm cao đối với những bài chỉ nêu chung chung, sáo rỗng
